ความหมายของวันมาฆบูชา

มาฆบูชา หมายถึง การบูชาในวันเพ็ญเดือนมาฆะ คือวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 ซึ่งเป็นวันที่พระภิกษุ 1,250 รูป มาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย พร้อมด้วยเหตุอัศจรรย์ 4 ประการ เรียกว่า “จาตุรงคสันนิบาต” และในวันนี้พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ ซึ่งถือเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา

ประวัติความเป็นมา

วันมาฆบูชา ตรงกับวันเพ็ญเดือน 3 เนื่องในโอกาสคล้ายวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์แก่พระภิกษุจำนวน 1,250 รูป คำว่า “มาฆะ” เป็นชื่อของเดือน 3 ส่วน “มาฆบูชา” ย่อมาจาก “มาฆบุรณมี” แปลว่า การบูชาพระในวันเพ็ญเดือน 3 หากปีใดมีอธิกมาส (เดือน 8 สองครั้ง) วันมาฆบูชาจะเลื่อนไปเป็นวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 4

ความสำคัญของวันมาฆบูชา

เป็นวันที่พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้าจำนวน 1,250 รูป มาเฝ้าพระพุทธเจ้า ณ วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ โดยมิได้นัดหมาย พระสงฆ์ทั้งหมดล้วนเป็นพระอรหันต์ผู้ได้อภิญญา 6 และได้รับการอุปสมบทโดยตรงจากพระพุทธเจ้า ในวันนี้พระองค์ทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ในที่ประชุมสงฆ์ ซึ่งเป็นทั้งหลักการอุดมการณ์และแนวปฏิบัติที่นำไปใช้ได้ทุกสังคม มีใจความสำคัญคือ ละความชั่วทุกชนิด ทำความดีให้ถึงพร้อม และทำจิตใจให้ผ่องใส

ความเป็นมา (จาตุรงคสันนิบาต)

หลังพระพุทธเจ้าตรัสรู้ได้ 9 เดือน เสด็จมาประทับที่วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ ตรงกับวันเพ็ญเดือน 3 ในเวลาบ่ายพระอรหันตสาวกมาประชุมพร้อมกัน ณ ที่ประทับ นับเป็นเหตุอัศจรรย์ที่มีองค์ประกอบสำคัญ 4 ประการ เรียกว่า “จาตุรงคสันนิบาต” (จาตุร = 4, องค์ = ส่วน, สันนิบาต = ประชุม) ได้แก่

• พระสงฆ์สาวก 1,250 รูป มาประชุมพร้อมกันที่เวฬุวันวิหารโดยมิได้นัดหมาย
• พระภิกษุทุกรูปเป็น “เอหิภิกขุอุปสัมปทา” คือได้รับการอุปสมบทโดยตรงจากพระพุทธเจ้า
• ทุกองค์ล้วนบรรลุพระอรหันต์แล้ว
• เป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวงกำลังเสวยมาฆฤกษ์

มูลเหตุวันมาฆบูชา

หลังตรัสรู้ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 พระพุทธเจ้าทรงส่งพระอรหันตสาวกออกเผยแผ่พระศาสนาล่วงแล้ว 9 เดือน เมื่อใกล้วันเพ็ญเดือน 3 พระอรหันต์เหล่านั้นซึ่งเดิมเคยนับถือศาสนาพราหมณ์ ระลึกได้ว่าวันนี้ตรงกับวันศิวาราตรีตามคติเดิม แต่เมื่อหันมานับถือพระธรรมวินัยแล้ว จึงพร้อมใจกันเดินทางไปเข้าเฝ้าฟังพระสัทธรรมจากพระพุทธเจ้าแทน โดยมิได้นัดหมายกันมาก่อน

โอวาทปาฏิโมกข์ หัวใจของพระพุทธศาสนา

พระพุทธพจน์ 3 คาถากึ่ง ที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่พระอรหันต์ 1,250 รูป ณ พระเวฬุวนาราม ในวันเพ็ญเดือน 3 อรรถกถากล่าวว่าทรงแสดงหลักธรรมนี้แก่ที่ประชุมสงฆ์ต่อเนื่อง 20 พรรษา ก่อนจะเปลี่ยนมาเป็นการสวดปาฏิโมกข์แบบปัจจุบัน

คาถาโอวาทปาฏิโมกข์

สถานที่สำคัญ (พุทธสังเวชนียสถาน)

เหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชาเกิดขึ้น ณ “วัดเวฬุวันมหาวิหาร” เมืองราชคฤห์ รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย ปัจจุบันมีพระพุทธรูปยืนกลางมณฑลมหาสังฆสันนิบาตสร้างขึ้นใหม่ เป็นสถานที่จาริกแสวงบุญสำคัญของชาวพุทธทั่วโลก ส่วนลานจาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริงนั้น ยังคงเป็นประเด็นถกเถียงทางโบราณคดีมาจนถึงปัจจุบัน

วัดเวฬุวันมหาวิหาร

เป็นอารามแห่งแรกในพระพุทธศาสนา ตั้งอยู่ใกล้เชิงเขาเวภารบรรพต ริมฝั่งแม่น้ำสรัสวดี นอกเขตกำแพงเมืองเก่าราชคฤห์ (แคว้นมคธ ชมพูทวีป ในสมัยพุทธกาล)

วัดเวฬุวันในสมัยพุทธกาล

เดิมเป็นพระราชอุทยานของพระเจ้าพิมพิสาร เป็นสวนป่าไผ่ร่มรื่น มีอีกชื่อว่า “เวฬุวันกลันทกนิวาป” พระเจ้าพิมพิสารถวายเป็นวัดหลังจากบรรลุพระโสดาบันจากการฟังพระธรรมเทศนา ณ พระราชอุทยานลัฏฐิวัน และต่อมาสถานที่แห่งนี้ก็ได้เป็นที่ประชุมจาตุรงคสันนิบาตครั้งใหญ่

วัดเวฬุวันหลังการปรินิพพาน

หลังพุทธปรินิพพาน วัดเวฬุวันได้รับการดูแลสืบเนื่องมาตลอด โดยเฉพาะมูลคันธกุฎีที่มีพระสงฆ์เฝ้าดูแลปัดกวาดเช็ดถูอย่างต่อเนื่องนับพันปี

กิจกรรมที่ควรปฏิบัติในวันมาฆบูชา

• ทำบุญตักบาตรในตอนเช้า หรือจัดหาอาหารคาวหวานไปทำบุญที่วัด
• ฟังพระธรรมเทศนาในช่วงบ่าย
• ตอนกลางคืน นำดอกไม้ ธูป เทียน ไปร่วมพิธีเวียนเทียนรอบพระอุโบสถ 3 รอบ พร้อมระลึกถึงพระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ
• นำดอกไม้ ธูปเทียน ไปปักบูชาตามจุดที่ทางวัดเตรียมไว้ เป็นอันเสร็จพิธี

แหล่งที่มา: siladan.go.th